Chromatische kalimba: wat is het en heb je er een nodig?

Een chromatische kalimba heeft toetsen voor alle twaalf tonen in een octaaf, dus ook de kruizen en mollen. Een gewone kalimba heeft alleen de zeven tonen van één toonladder. Met een chromatische kalimba speel je dus in elke toonsoort en ook melodieën met de "zwarte toetsen" van een piano, maar het instrument wordt ook groter en lastiger om je weg in te vinden. Voor beginners is een gewone kalimba met 17 toetsen de betere start.

Hieronder lees je wat er anders is, welke liedjes erom vragen en wanneer de stap de moeite waard is.

Een normale kalimba is diatonisch. Hij is gestemd in één toonladder, meestal C majeur: C D E F G A B. Denk aan de witte toetsen van een piano.

Een octaaf heeft eigenlijk twaalf tonen. De vijf die op een kalimba in C majeur ontbreken, zijn:

• Cis (ook wel Des)
• Dis (Es)
• Fis (Ges)
• Gis (As)
• Ais (Bes)

Dat zijn de zwarte toetsen van een piano. Een chromatische kalimba voegt ze toe, zodat je alle twaalf hebt.

Het meest gangbare ontwerp heeft twee lagen toetsen. Eén laag is de vertrouwde C-majeurindeling. Een tweede laag, erachter of eronder, bevat de kruizen en mollen. Die tweede laag bereik je tussen de toetsen van de eerste door, of vanuit een andere hoek.

Er zijn ook minder gangbare ontwerpen met alle twaalf tonen in één rij. Dan zit alles op één niveau, maar volgt de indeling niet meer het eenvoudige zigzagpatroon van een gewone kalimba.

Hoe dan ook heeft een chromatische kalimba veel meer toetsen, vaak ongeveer twee keer zoveel als een model met 17, en is hij groter en zwaarder.

Veel liedjes blijven binnen één toonladder en klinken prima op een kalimba in C majeur. Maar niet allemaal:

• Für Elise begint met E, Dis, E, Dis. Zonder Dis klinkt het niet.
• Liedjes in mineur verhogen vaak één toon, bijvoorbeeld een Gis in A mineur. Dat geeft ze juist hun dramatische klank.
• Jazz, filmmuziek en veel popnummers gebruiken tonen buiten de toonladder voor kleur.
• Liedjes in andere toonsoorten met meerdere kruizen of mollen passen alleen als je die tonen kunt spelen of het liedje transponeert.

Zijn dat de liedjes die je vooral wilt spelen, dan gaat een chromatische kalimba interessant worden.

• Lastigere indeling. Meer toetsen dicht op elkaar betekent meer kans op de verkeerde, zeker met de tweede laag.
• Minder tabs. De meeste tabs online zijn voor kalimba's met 17 toetsen in C. Chromatische tabs bestaan, maar veel minder.
• Meer stemwerk. Twee keer zoveel toetsen is twee keer zoveel werk als hij bijgestemd moet worden, en de tweede laag is lastiger te bereiken met een hamer.
• Groter en duurder. Niet ideaal als zakinstrument of als cadeau voor een kind.

Vaak krijg je de toon die je nodig hebt ook zonder nieuw instrument:

1. Stem één toets om. Heb je een Fis nodig voor een liedje in G majeur? Stem de F-toetsen een halve toon hoger. Hoe dat gaat, lees je in Kalimba stemmen. Schrijf het op, dan kun je later terug.
2. Transponeer het liedje. Veel tabs voor 17 toetsen zijn al herschreven naar C majeur.
3. Kies een ander liedje. Er zijn er duizenden die in C majeur passen, zoals je ziet in onze liedjesbibliotheek.

Eerlijk gezegd: als beginner niet. Alle kalimba's in onze winkel zijn diatonisch en gestemd in C majeur, en dat is een bewuste keuze. Op een kalimba met 17 toetsen leer je de indeling, de duimtechniek en tabs lezen zonder extra gedoe, en je kunt er ontzettend veel muziek op spelen.

Een chromatische kalimba wordt interessant als:

• je al een tijd op 17 toetsen speelt en steeds tegen ontbrekende tonen aanloopt
• je klassieke stukken, jazz of filmmuziek wilt spelen zoals ze geschreven zijn
• je samen speelt met andere muzikanten in verschillende toonsoorten

Tot die tijd kom je met af en toe een toets omstemmen verrassend ver.

Begin met een kalimba uit de collectie met 17 toetsen, of met de complete Kalimba Starter Set, inclusief stemhamer voor dat af en toe omstemmen. Benieuwd hoe ver je komt met C majeur? Blader door de liedjesbibliotheek of lees Kalimba kopen: welke past bij jou?